Je handen ruiken naar warme olie en oranje bloemblaadjes. Op het aanrecht staan een paar kleine potjes zalf, gemaakt van goudsbloemen die een paar weken geleden nog gewoon in jouw tuin stonden te bloeien. Dat is het mooie van goudsbloemzalf maken. De zalf werkt verzachtend op droge handen, schrale lippen en kleine wondjes én je weet precies wat erin zit. In dit recept lees je hoe je de bloemen droogt, de olie laat macereren en uiteindelijk je eerste potje zalf giet.
Waarom zou je zelf goudsbloemzalf maken?
Goudsbloem (Calendula officinalis) is al eeuwenlang een vertrouwd kruid in de huidverzorging. De bloem bevat stoffen die ontstekingsremmend, verzachtend en helend werken. Dat maakt de zalf geschikt voor een breed scala aan kleine kwaaltjes: schaafwondjes, droge of schrale huid, kloven in handen of hielen, huidirritaties en insectenbeten. Geen synthetische toevoegingen, geen parfum, geen ingrediënten die je niet kunt uitspreken.
Hoe meer je plukt, hoe meer nieuwe bloemen de plant aanmaakt. Je benut jouw tuin dus volledig, terwijl je iets creëert dat je daarna maanden gebruikt. Dat geeft een voldoening die je bij een potje uit de winkel gewoon niet vindt. En eerlijk gezegd: de geur is al de moeite waard.
Wanneer pluk en droog je de goudsbloemen?
Pluk de bloemhoofdjes op het moment dat ze volledig open zijn. Kies bij voorkeur een droge dag en wacht tot de ochtenddauw is verdampt, want vocht is de grootste vijand van een goede olie. Goudsbloemen bloeien van juni tot de eerste nachtvorst, dus je hebt ruim de tijd. Door gefaseerd te zaaien, bijvoorbeeld in maart, april en juni, verleng je de oogstperiode en heb je het hele seizoen verse bloemen beschikbaar.
Droog de geplukte bloemen op een warme, goed geventileerde plek, uit direct zonlicht. Een rekje werkt prima, maar een voedseldroger doet het ook goed. In de zomer kun je ze buiten drogen, in de herfst is het buiten te vochtig en doe je dit beter binnen. De bloemen zijn klaar als ze knisperend droog aanvoelen. Dat duurt meestal een aantal dagen tot een week. Bewaar ze daarna in een luchtdichte pot op een donkere, droge plek, zodat je ze het hele jaar door kunt gebruiken.
Wat heb je nodig?
30 gram gedroogde goudsbloemblaadjes
Gebruik je verse bloemen? Laat ze dan eerst drogen om schimmels te voorkome.
100 ml plantaardige olie
Bijvoorbeeld olijfolie, amandelolie, jojobaolie of kokosolie
10 gram bijenwas
Dit zorgt voor de juiste consistentie
Optioneel: een paar druppels etherische olie
Druppels etherische olie zoals lavendel of tea tree gebruik je voor extra verzorging
Zeef of kaasdoek
Glazen potje met deksel
Dit is voor het bewaren van de zalf
Stappenplan: zo maak je zelf goudsbloemzalf
Steriliseer je pot
Een schone pot is de basis. Bacteriën of vocht in een onschone pot kunnen ervoor zorgen dat je olie al binnen een paar weken ranzig wordt. Kook de glazen pot en het deksel 5 minuten uit in heet water. Laat ze daarna volledig drogen op een schone theedoek, want ook een druppel water is al teveel. Gebruik de pot pas als hij echt kurkdroog is.
Maak de goudsbloemolie (macereren)
Vul de gesteriliseerde pot voor ongeveer twee derde met gedroogde goudsbloemblaadjes. Giet daarna de gekozen olie erbij totdat alle bloemen volledig zijn ondergedompeld, met een laagje olie erboven. Zet de pot op een zonnige vensterbank of buiten in de zon. Zwenk of schud de pot elke dag even om, zodat de bloemen goed in contact blijven met de olie.
Na 3 tot 4 weken is de olie doordrongen van de werkzame stoffen en heeft hij een mooie goudgele kleur gekregen. Heb je minder tijd? Je kunt de olie ook au bain-marie verwarmen op maximaal 60 °C gedurende enkele uren als snellere methode. De langzame methode levert echter een rijkere, krachtigere olie op. Dus als je kunt wachten, is dat de moeite waard.
Zeef de olie
Leg een schone doek of kaasdoek in een vergiet en zet dat boven een schone schaal. Giet de olie met de bloemblaadjes erop en laat het druppelen. De blaadjes blijven achter in de doek, de heldere goudsbloemolie verzamelt zich in de schaal. Knijp de doek voorzichtig uit om de laatste olie eruit te halen.
Tip: de overgebleven olie is ook geweldig als zelfstandige huidolie of massageolie. Bewaar een deel apart in een schoon flesje. Meet na het zeven het volume van de olie op, want dat bepaalt hoeveel was je nodig hebt voor de zalf.
Smelt de bijenwas en maak de zalf
Bijenwas zorgt voor een stevigere zalf. Giet de goudsbloemolie in een schaal boven een pan met heet water (au bain-marie). Verwarm de olie tot ongeveer 70 °C. Zet dan de warmtebron uit en voeg de was toe. Gebruik de vuistregel van 10 gram bijenwas per 100 ml olie. Roer rustig tot de was volledig is opgelost en je een glad mengsel hebt.
Wil je weten of de consistentie goed is? Laat een druppel van het warme mengsel op een koud schoteltje vallen en wacht 30 seconden. Is het te hard? Voeg wat meer olie toe. Te zacht? Voeg wat meer was toe.
Gieten en laten afkoelen
Giet de vloeibare zalf direct in de schone, gesteriliseerde potjes of blikjes. Werk snel, want het mengsel stolt al tijdens het afkoelen. Laat de zalf volledig afkoelen en stollen voordat je het deksel erop doet. Zo voorkom je dat er condens in de pot ontstaat.
Zodra de zalf gestold is, is de zalf klaar voor gebruik. Ongeopend is de zalf tot een jaar houdbaar, maar een half jaar is een veilige richtlijn. Bewaar je zalf op een koele, donkere plek voor de beste houdbaarheid.
Op zoek naar een veganistische variant voor bijenwas?
- Wil je geen bijenwas gebruiken? Er zijn verschillende veganistische alternatieven zoals candelillawas (met smeltpunt van 70 °C). Doorgaans is het volgende om ongeveer de helft van de hoeveelheid bijenwas te gebruiken, voor dit recept dus ongeveer 5 gram per 100 ml olie.
Hoe gebruik je goudsbloemzalf?
Breng de zalf aan op een gereinigde huid bij:
Droge of schrale plekken
Kleine brandwondjes, gewone wondjes of schaafwonden
Insectenbeten
Eczeem of huidirritatie
Experimenteren met etherische olie
- Als je de basis eenmaal onder de knie hebt, kun je gaan experimenteren. Voeg na het smelten van de was, als het mengsel iets is afgekoeld, een paar druppels lavendelolie toe voor een extra kalmerend en verzachtend effect. Wil je een licht ontsmettend effect, dan kun je ook tea tree olie overwegen, maar gebruik dit voorzichtig en in een lage dosering.
Extra tips om je goudsbloemzalf nog beter te maken
Wil je andere etherische oliën proberen? Dan zijn er genoeg opties voor je goudsbloemzalf. Voeg bijvoorbeeld een theelepel vitamine E-olie of tarwekiemolie toe aan je mengsel. Dit werkt als natuurlijke conservator en verlengt de houdbaarheid van je zalf. Cacaoboter of sheabutter maakt de zalf romiger en extra voedend, fijn voor in de winter.
Voor gevorderden: probeer een dubbele maceratie. Na het zeven van de olie voeg je een nieuwe lading gedroogde bloemblaadjes toe en laat je de al geïnfuseerde olie nog eens 3 tot 4 weken trekken. Het resultaat is een aanzienlijk krachtigere olie.
Wil je de wasverhouding aanpassen? Gebruik ongeveer 15 tot 20% was voor een stevige lippenbalsem en 5 tot 8% voor een zachte body butter. Tot slot: zelfgemaakte goudsbloemzalf is een prachtig cadeau. Een klein potje met een labelletje erop maakt iemand écht blij.
Heb je nog geen goudsbloemen staan, maar wil je ook andere nuttige planten kweken? Lees meer over het aanleggen van een kruidentuin vol geneeskrachtige en eetbare planten.
Jarik
Ik ben Jarik, internetondernemer met een grote passie voor natuur en biodiversiteit. Drie jaar geleden begon ik onze grote tuin te transformeren van een kaal grasveld naar een natuurtuin met houtwallen, inheemse struiken en plekken voor egels, vogels en insecten. Op zoek naar goede informatie merkte ik dat die er niet altijd was, dus begon ik Plantologie. Ik steun meerdere organisaties die werken aan biodiversiteit in Nederland en schrijf over wat ik zelf leer in onze tuin.
