Steenmarter
Martes foina
De steenmarter heeft een slecht imago, maar als je begrijpt wat hij doet en waarom, zie je een dier dat je tuin en buurt actiever maakt dan welke plaagbestrijder ook.
Factsheet
De steenmarter verdient meer dan zijn reputatie
Vraag tien willekeurige mensen wat ze van de steenmarter vinden en negen zullen beginnen over doorgeknaagde autobekabeling. Maar die associatie vertekent het beeld van een dier dat in Nederland steeds schaarser wordt en ecologisch gezien enorm waardevol is. De steenmarter is geen plaagdier. Het is een roofdier dat functioneert.
Ik zeg iets wat je niet overal leest: de steenmarter hoort in onze verstedelijkte omgeving thuis, meer dan de meeste mensen denken. Hij heeft zich aangepast aan het leven tussen mensen, kerken, schuren en rijtjeshuizen. Dat aanpassingsvermogen is juist een teken van ecologisch succes. Wij zijn degenen die zijn leefgebied hebben opgeslokt.
In de biodiversiteitsdiscussie gaat het altijd over vlinders, bijen en egels. De steenmarter blijft buiten beeld. Terwijl hij precies datgene doet wat we van een gezond ecosysteem vragen: hij reguleert populaties van muizen, ratten en vogels die anders uit balans raken. Een gebied zonder predatoren is een gebied dat vroeg of laat uit evenwicht raakt.
De steenmarter is inheems in Nederland en wettelijk beschermd. Zijn aanwezigheid in jouw buurt is dus geen ongeluk maar juist de natuur die functioneert. De vraag is daarom: hoe leven we zonder gedoe naast en met de steenmarter?
Herkenning en gedrag
Een steenmarter is kleiner dan je denkt als je hem 's nachts ziet wegschieten. Volwassen dieren wegen tussen de 1,5 en 2,5 kilo, vergelijkbaar met een magere kat. Het meest opvallende kenmerk is de witte of geelachtige keelvlek, verdeeld in twee lobben. Die zie je goed als hij even stilstaat in het schijnsel van een buitenlamp. De vacht is grijsbruin, de poten donkerder.
De steenmarter is een nachtdier, maar 'strikt nachtelijk' klopt niet helemaal. In de zomer, als de nachten kort zijn en jongen gevoed moeten worden, zie je hem soms rond schemering al actief. Hij heeft een groot territorium, soms wel tien vierkante kilometer voor een mannetje, en bezoekt meerdere rustplaatsen. Een schuur, een spouwmuur, de ruimte achter dakpannen, hij kiest voor warmte en beschutting.
Kenmerkend is zijn merkwaardige combinatie van behendigheid en nieuwsgierigheid. Hij verkent alles, ook motorruimtes, omdat die warm zijn en ruiken naar andere dieren via de rubberen slangen en kabels. Dat bijten aan isolatiemateriaal is geen vandalisme. Het is een dier dat zijn territorium markeert en prikkels volgt.
Wettelijke bescherming
De steenmarter is beschermd onder de Wet natuurbescherming. Het is verboden om hem opzettelijk te vangen, doden, verwonden of te verstoren. Ook het vernietigen van zijn verblijfplaats, zoals een nest in de spouwmuur, is strafbaar zonder ontheffing. Klemmen, vergif of andere middelen om hem te weren zijn illegaal als ze het dier kunnen schaden.
Samenleven zonder overlast
Diervriendelijke oplossingen bij conflicten
Bescherm de motorruimte van je auto
Gebruik een steenmarterwerende mat onder de auto, speciaal ontworpen voor dit doel en te koop bij diverse garages. Sommige mensen zweren bij geluidssignalen of lichtschrikkers onder de auto, maar de mat werkt structureler. Parkeer je regelmatig op dezelfde plek, zet dan een staande lamp met bewegingssensor nabij, want steenmarters mijden plotseling licht.
Sluit toegangsroutes naar zolder en spouwmuur af
Controleer je dak op open verbindingen: losliggende dakpannen, kapotte ventilatieopeningen, gaten bij de goot. Dicht die af met stevig gaas of metalen strips. Doe dit alleen buiten het broedseizoen (april tot augustus) en controleer eerst of er geen jongen aanwezig zijn. Een vastgezette moeder of verhongerende jongen is het slechtste scenario.
Maak de tuin minder aantrekkelijk als dagverblijf
Een steenmarter zoekt overdag rust en warmte. Ideale schuilplaatsen zijn houtstapels direct tegen de muur van je huis, open schuurtjes zonder deur en opslagruimtes vol rommel. Orden die ruimtes, zet een robuuste deur in je schuur en plaats je houtopslag iets van de gevel af. De marter zoekt dan een rustigere plek.
Gebruik geur als ontmoedigingsmiddel
Steenmarters zijn territoriaal en reageren op geuren van soortgenoten. Mensenhaar (uit je borstel) of hondenuitwerpselen in de buurt van toegangsroutes werken tijdelijk ontmoedigend. Het is een goede aanvulling op andere maatregelen, maar geen wondermiddel. Wissel regelmatig van plek, want de marter went snel.
Reageer kalm bij een ontmoeting
Als je 's nachts een steenmarter tegenkomt in je tuin, doe dan niets. Blijf staan, maak geen snelle bewegingen. Het dier verdwijnt vanzelf. Schreeuwen, najagen of gooien is zinloos en vergroot de kans op een gewond dier dat in paniek ergens vastloopt.
Bel een deskundige bij een nest met jongen
Heb je steenmarterjongen op zolder of in de schuur ontdekt, neem dan contact op met een erkende faunabeheerder of je gemeente. Het nest verstoren of de jongen verplaatsen is zonder vergunning verboden. Een deskundige kan beoordelen wanneer en hoe de dieren veilig kunnen wegtrekken en daarna de toegangsroutes afsluiten.
Accepteer een zekere mate van aanwezigheid
Dit klinkt misschien radicaal, maar een steenmarter die in je buurt rondloopt zonder in je auto of huis te komen, is geen probleem. Hij ruimt muizen op, houdt duivenpopulaties in balans en vraagt verder niets van je. Het is een roofdier dat daadwerkelijk iets bijdraagt.
De ecologische rol van de steenmarter
De steenmarter is een opportunist. Zijn menu varieert per seizoen: muizen en ratten in de winter, vogeleieren en jonge vogels in de lente, fruit en bessen in de zomer, kikkers en insecten wanneer die voorhanden zijn. Dat klinkt misschien wreed, maar het is wel wat een gezond ecosysteem nodig heeft. Het houdt meerdere dierenpopulaties tegelijk in evenwicht.
Hij verspreidt ook zaden via zijn uitwerpselen. Vlierbes, braam en wilde kardinaalsmuts passeren onbeschadigd door zijn spijsverteringstelsel en kiemen op nieuwe plekken. In een versnipperd stedelijk landschap zijn zaadverspreiders als de steenmarter nodig om groene corridors levend te houden. Zonder verspreiding worden plantenpopulaties geïsoleerd en genetisch zwakker.
Wist je dat?
De steenmarter is een van de weinige zoogdieren in Nederland die uitgestelde innesteling kent. Na de paring in juli-augustus wordt de bevruchting maanden uitgesteld, zodat de jongen precies in het voorjaar geboren worden als voedsel weer beschikbaar is. Het vrouwtje bepaalt dus zelf, biologisch gezien, wanneer de zwangerschap echt begint.
Preventie: voorkomen is beter dan genezen
Diervriendelijke preventietips
- 1
Inspecteer elk najaar je dak en gevels op openingen groter dan vier centimeter. Steenmarters gebruiken verrassend kleine doorgangen.
- 2
Dicht ventilatieopeningen af met stevig metalen gaas (maaswijdte maximaal 2 cm), niet met plastic of hout, want dat knaagt hij gewoon door.
- 3
Leg geen voer voor katten of andere dieren buiten. Steenmarters zijn opportunistisch en leren snel waar makkelijk voedsel te vinden is.
- 4
Parkeer je auto na gebruik liever in een afgesloten garage dan op de oprit, zeker in gebieden waar steenmarters bekend zijn.
- 5
Houd composthopen en vuilnisbakken goed afgesloten. Ze trekken ratten aan en ratten trekken op hun beurt steenmarters aan.
- 6
Gebruik bewegingssensoren met licht of geluid bij vaste sluipwegen in de tuin. Steenmarters wennen eraan als ze nooit veranderen, dus wissel de positie elke paar weken.
- 7
Plant meidoorn, sleedoorn of andere doornige struiken als natuurlijke grens langs schuttingen. Ze bieden dekking voor kleine vogels en vormen voor marters tegelijk een onprettige hindernis langs de gevels.
Veelgestelde vragen
Mag ik een steenmarter vangen en ergens anders loslaten?
De steenmarter is beschermd onder de Wet natuurbescherming en het vangen, verplaatsen of doden zonder vergunning is strafbaar. Verplaatsing lost het probleem bovendien niet op: een ander dier neemt het territorium snel over of de marter keert terug. Preventie werkt structureel beter.
Hoe weet ik of er een steenmarter op mijn zolder zit en geen rat of eekhoorn?
Steenmarters maken zwaardere, rollende geluiden dan ratten. Je hoort ze stappen, rollen en soms een soort lage blaf of sputterende roep. Ratten zijn sneller en piepend, eekhoorns zijn dagactief en lichter. Op zolder vind je bij een steenmarter ook uitwerpselen van één tot vier centimeter lang, gedraaid, met haren en botjes erin. Ze plaatsen die op vaste locaties als markering.
Steenmarters eten kippen, moet ik mijn kippenren aanpassen?
Ja, zeker als je weet dat steenmarters in de buurt zijn. Een steenmarter is sterker en handiger dan de meeste mensen schatten. Hij opent eenvoudige klemmen en wurmt zich door gaten die je te klein vindt. Gebruik stevige, gelaste gaasmatten (geen kippengaas, dat knaagt hij kapot), zorg voor een goed slot en begraaf het gaas minstens dertig centimeter in de grond.
Is een steenmarter gevaarlijk voor mijn kat of hond?
Een volwassen hond of kat en een steenmarter vermijden elkaar doorgaans. Steenmarters zijn territoriumdieren, geen agressors zonder aanleiding. Bij een directe confrontatie kan een steenmarter zich verdedigen, maar aanvallen op huisdieren zijn zeldzaam. Kleine kittens of dwergkonijnen buiten zijn wel kwetsbaar. Puppies van kleine rassen eveneens, maar dat geldt voor meer predatoren.
