Roodborstje

Het roodborstje (Erithacus rubecula) is een inheemse standvogel die het hele jaar door in Nederland aanwezig is. Dat maakt hem bijzonder waardevol: terwijl veel andere insecteneters in de winter naar het zuiden trekken, blijft hij in Nederland.

In de tuin werkt hij als een levende bodemmonitor. Hij pikt wormen, kevers, pissebedden en kleine slakken op van de bovenste grondlaag en van onder bladstrooisel. Wie composthoeken of omgespitte borders heeft, ziet deze leuke vogel bijna altijd in de buurt opduiken. Niet toevallig: hij heeft geleerd dat een schep of vork betekent dat er prooi vrijkomt.

De aanwezigheid zegt ook iets over de kwaliteit van jouw tuin. Een roodborstje vestigt zich niet in een kale, chemisch bewerkte tuin zonder structuur. Hij kiest voor gelaagdheid: een border met vaste planten, een bosrand met struiken, oud hout. Als hij regelmatig opduikt, doe je het goed.

Het roodborstje is de beste indicator voor een gezonde tuinbodem die je kunt hebben. Beter dan welke test of meting ook. Als hij niet komt, klopt er iets niet in de onderste laag van je tuin.

Het geluid is misschien nog herkenbaarder dan het uiterlijk. Hij zingt bijna het hele jaar, ook in de winter en 's avonds laat als andere vogels al stil zijn. De zang is vloeiend en een beetje weemoedig, met dalende fluitreeksen. In de stad hoor je hem soms zingen na zonsondergang, aangetrokken door kunstlicht.

Klimop (Hedera helix) is misschien wel de belangrijkste plant die je voor het roodborstje kunt hebben. Het biedt nestgelegenheid en het hele jaar door dekking. Klimop heeft een slecht imago dat het niet verdient: het is een van de meest biodiverse planten in een Nederlandse tuin.

Meidoorn (Crataegus monogyna) combineert een dichte, doornige structuur met rode bessen in de herfst. Het roodborstje gebruikt hem als schuilplaats en als uitkijkpost. Plant hem als losse struik of in een heg en snoei hem niet te kort. De dichte binnenstructuur is precies waar hij zijn nest in wil bouwen.

Vlier (Sambucus nigra), lijsterbes (Sorbus aucuparia) en besdragende rozensoorten zoals de hondsroos (Rosa canina) ronden het plaatje af. Ze trekken insecten aan tijdens de bloei en bieden bessen in de herfst. Combineer ze in een gemengde struikenrand en je hebt een habitat dat het roodborstje het hele jaar bruikbaar vindt.

Voorjaar (maart tot mei) Het broedseizoen start vroeg, soms al in maart als het weer meezit. Het vrouwtje bouwt het nest alleen, laag in struiken of in nestkasten. Ze legt vier tot zeven eieren en broedt veertien dagen. Je herkent de broedperiode aan het drukke zanggedrag van het mannetje dat zijn territorium luid verdedigt.

Zomer (juni tot augustus) Roodborstjes hebben vaak twee broedsels per jaar. Na het eerste legsel beginnen ze al snel opnieuw. In juli en augustus zie je de vlekkerige jongen op de grond foerageren, begeleid door de ouders. Het is ook de enige periode dat de volwassen vogels relatief stil zijn: de rui vraagt energie en territoriumgedrag is tijdelijk minder urgent.

Herfst (september tot november) Roodborstjes uit noordelijkere delen van Europa arriveren in Nederland als trekvogels, wat onze populatie tijdelijk vergroot. Bessen zijn in deze periode belangrijk. Je ziet meer concurrentie tussen individuen, want ieder vogeltje verdedigt zijn eigen stukje tuin. Leg nu extra bladstrooisel aan en laat gevallen fruit liggen.

Winter (december tot februari) Dit is de periode dat jouw hulp het meeste verschil maakt. Bij aanhoudende vorst of sneeuw kan het roodborstje zijn voedsel niet bereiken en sterft hij snel. Meelwormen, zachte vruchtjes en vet zijn dan levensreddend. Hij is in de winter minder schuw dan anders: nood breekt wet voor het roodborstje.