Boomklever
Sitta europaea
De boomklever loopt kopje-onder langs boomstammen en is de enige Europese vogel die dat kan. Wie hem in de tuin wil, heeft vooral oude bomen nodig.
Factsheet
De boomklever: een ware acrobaat in je tuin
Als er één vogel is die onmiddellijk vertelt of jouw tuin ecologisch de moeite waard is, dan is het de boomklever. Hij is kieskeurig. Heb je geen volwassen bomen? Dan is er ook geen boomklever. Het is de veeleisendheid die hem zo waardevol maakt als indicatorsoort voor een rijke, gelaagde tuin.
De boomklever (Sitta europaea) is een inheemse standvogel in Nederland. Hij verlaat zijn territorium nauwelijks en woont het liefst in oude loofbossen, in parken en in tuinen met volwassen bomen. Waar hij verschijnt, is er doorgaans ook schors vol insecten, spinnen en larven, want die zijn zijn voornaamste voedselbron. Hij vormt een directe brug tussen het leven in de schors en de bredere voedselketen in jouw tuin.
Wat de boomklever bijzonder maakt voor biodiversiteit, is zijn rol als schorsspecialist. Hij wroet in spleten en scheuren die andere vogels laten liggen. Daarmee benut hij een ecologische niche. Een tuin met een boomklever heeft doorgaans ook meer variatie in insectenleven, simpelweg omdat de boom oud genoeg is om al die diversiteit te herbergen.
De boomklever is ook een hamster in vogelvorm. In de herfst verbergt de boomklever zaden en noten in schorspleten, soms honderden op een dag. Die voorraden vergeet hij gedeeltelijk, waardoor hij indirect bijdraagt aan de verspreiding van bomen en struiken. Dat zie je zelden terugkomen op het internet, maar het is een van de meest concrete manieren waarop één vogel het karakter van een tuin over de jaren kan beïnvloeden.
De boomklever herkennen
De boomklever is compact en gedrongen, zo'n 14 centimeter lang. De bovenzijde is blauwgrijs, de buik heeft een warme oranjeroze tot kastanjebruine tint. Over het oog loopt een scherpe zwarte streep alsof hij een masker draagt. Het is een opvallende vogel, maar je ziet hem pas goed als je weet waar je moet kijken: verticaal, op boomstammen.
Het meest herkenbare gedrag is zijn manier van lopen. Hij klimt met zijn kop naar beneden langs stammen, iets wat geen andere vogelsoort in Europa doet. Waar een boomkruiper altijd spiraalvormig omhoog klimt, gaat de boomklever ook gewoon naar beneden. Die beweging is al op afstand herkenbaar.
Zo lok je de boomklever naar jouw tuin
Concrete stappen om de boomklever aan te trekken
Behoud oude bomen
Dit is de belangrijkste stap en tegelijk de meest onderschatte. Een boomklever heeft bomen nodig met ruwe schors, groeven en dode takken. Snoeien is prima, kappen niet. Zelfs één oude eik of beuk kan het verschil maken.
Hang een nestkast met kleine opening
De boomklever nestelt in holtes, bij voorkeur met een invliegopening van 32 tot 35 millimeter. Hang de kast op minimaal drie meter hoogte aan een stevige stam, liefst op het noorden of oosten. De boomklever metselt de opening kleiner met modder als hij hem te groot vindt, dus de exacte maat is minder belangrijk dan de locatie.
Bied vetbollen en ongezouten noten aan
Hang voedsel aan of vlakbij een boomstam, niet op een vrijstaande paal. De boomklever eet het liefst terwijl hij in zijn vertrouwde verticale positie hangt. Walnoten, hazelnoten en pijnboompitten zijn favoriet. Kies voor ongezouten varianten, altijd.
Laat dood hout liggen en hangen
Een dode tak die aan een boom blijft zitten, is goud voor de boomklever. Daaronder leven larven van boktorren en andere kevers die hij met zijn sterke snavel opbeitelt. Verwijder je dood hout? Dan verwijder je ook de voedselbron van de boomklever.
Stop met het gebruik van insecticiden
De boomklever eet dagelijks grote hoeveelheden insecten en spinnen. Bestrijdingsmiddelen raken de voedselketen via de schors en de bodem. Eén bespuiting met schadelijke insecticiden kan het insectenleven op een boom maandenlang reduceren.
Plant inheemse loofbomen als je ruimte hebt
Zomereik, wintereik en haagbeuk zijn topkeuzes. Ze trekken honderden insectensoorten aan en groeien met de jaren uit tot het habitat dat de boomklever nodig heeft. Begin klein: een jonge eik in een grote pot is een investering van tien jaar, maar daarna profiteer je er decennialang van.
Verbind je tuin met de omgeving
De boomklever verplaatst zich van boom naar boom via een netwerk van groen. Heggen van meidoorn of hazelaar fungeren als corridors. Hoe beter jouw tuin verbonden is met het groen van buren of een nabijgelegen park, hoe groter de kans dat een boomklever zijn territorium uitbreidt tot bij jou.
De beste planten voor de boomklever
De meeste tuincentra verkopen planten die de boomklever weinig te bieden hebben. Sierkers, hortensia en laurier staan mooi maar leveren nauwelijks insectenleven op. De boomklever heeft planten nodig die insecten aantrekken in de schors, de knopen en de spleten.
De zomereik (Quercus robur) is de absolute topper. Op één volwassen eik leven meer dan vierhonderd insectensoorten, en de schors zit vol met larven, eieren en spinnen die de boomklever het hele jaar door kan vinden. Ook de haagbeuk (Carpinus betulus) doet het goed: de haagbeuk heeft ruwe schors, veel bladmassa en een structuur die insecten de hele winter beschut. Heb je maar ruimte voor één grote boom? Kies dan voor een eik.
Hazelaar (Corylus avellana) is een struik die je niet mag vergeten. Hij levert hazelnoten die de boomklever in de herfst gretig hamstert en de schors herbergt meerdere insectensoorten. Combineer hazelaar met een klimop (Hedera helix) langs een muur of stam: klimop biedt overwinteringsplekken voor insecten en zijn late bloei in september en oktober is een belangrijke voedselbron voor zweefvliegen en bijen. Daarmee trek je de boomklever aan.
Wist je dat?
De boomklever plakt de invliegopening van zijn nestkast dicht met modder en boomhars. Hij regelt zo zelf de grootte van het gat, precies breed genoeg voor hemzelf maar te klein voor grotere vogels zoals de kauw of de grote bonte specht. Die lemen muur kan soms centimeters dik worden en is keihard als hij droog is.
Seizoenskalender
Voorjaar (maart tot mei) In maart begint het mannetje luid te zingen vanuit de boomtoppen, een helder fluitend geluid dat ver draagt. Het is ook de periode waarin paren hun nestkast kiezen en inspecteren, en de modder voor de nestopening wordt aangebracht. Zorg dat je uiterlijk in het begin van maart de nestkasten ophangt, want boomklevers zijn vroeg. Leg in deze periode ook geen nieuwe beplanting aan direct naast de nestkast: verstoring in de broedtijd kan een paar wegjagen.
Herfst (september tot november) De boomklever is nu op zijn actiefst en meest opvallend. Hij hamstert intensief: noten, zaden en insecten worden verstopt in schorspleten en kieren. Dit is het moment om walnoten en ongezouten hazelnoten aan te bieden op de voederplaats. Hang ze bij voorkeur aan of vlak naast een boomstam. De vogel bezoekt de voederplaats nu meerdere keren per uur en is gemakkelijk te fotograferen.
Winter (december tot februari) De boomklever overwintert in zijn territorium en verlaat dat ook in de zwaarste vorst niet. Regelmatig bijvullen van vetbollen en noten is nu waardevol, zeker bij sneeuw of aanhoudende vorst wanneer schors en stammen moeilijk te doorzoeken zijn. Hij sluit zich soms aan bij gemengde zwermen van mezen en boomkruipers die samen het groen afreizen.
Praktische tuintips voor de boomklever
- 1
Hang de nestkast niet op een paal maar altijd aan een echte boom, minimaal drie meter hoog. De boomklever vertrouwt palen niet.
- 2
Laat in de herfst een kom ongezouten walnoten of hazelnoten op een boomstronk staan. De boomklever zal ze vinden en begint meteen met hamsteren.
- 3
Snoei oude bomen indien nodig, maar laat ruwe schors en dode zijtakken zitten. Die zijn waardevoller dan de mooiste nestkast.
- 4
Hou een vogelbadje bij op of naast een boom. Boomklevers drinken en baden graag, ook in de winter als je het ijsvrij houdt.
- 5
Combineer voederplaatsen voor mezen met die voor de boomklever: hij sluit zich graag aan bij mezengroepen en komt zo ook jouw tuin in.
- 6
Gebruik geen hogedrukspuit op boomstammen en muren. Mos en korstmos op schors zijn dekking voor de insecten die de boomklever eet.
- 7
Fotogaaf in de herfst: de boomklever is dan het minst schuw en meest actief op zonnige ochtenden.
Veelgestelde vragen
Waarom plakt de boomklever de nestkast dicht met modder?
Dat is normaal en slim. De boomklever metselt de invliegopening kleiner zodat grotere vogels er niet in kunnen. Hij gebruikt modder gemengd met hars van bomen, en dat mengsel wordt keihard als het droogt. Verwijder die laag nooit: hij is precies goed zo.
Kan de boomklever ook in een stadstuin voorkomen?
Ja, maar alleen als er oude bomen in de buurt zijn, in de eigen tuin of in een aangrenzend park of kerkhof. Hij heeft een territorium van meerdere hectares nodig met genoeg bomen. Een kleine kale stadstuin zonder volwassen bomen trekt hem zelden, maar een straat met oude lindes of platanen in combinatie met een nestkast biedt al kansen.
Welk voedsel moet ik absoluut niet aanbieden?
Gezouten noten en pinda's uit de supermarkt zijn slecht: het zout beschadigt de nieren van vogels. Brood en broodkruimels zijn ook af te raden omdat ze weinig voedingswaarde hebben en snel beschimmelen. Kies altijd voor ongezouten noten, vetbollen zonder zout en gedroogde insecten van een erkende dierspeciaalzaak.
Hoe weet ik of de boomklever mijn nestkast echt gebruikt en niet alleen bezoekt?
Let op de invliegopening: als die ingemetseld wordt met modder, is de kast serieus in gebruik genomen. Je hoort ook zachte roepjes vanuit de kast als er eieren of jongen zijn. Kijk niet in de kast tijdens de broedtijd, dat verstoort het broedsel en kan er toe leiden dat het paar de kast verlaat.
Is de boomklever een beschermde soort in Nederland?
Ja. De boomklever valt onder de Wet natuurbescherming en is beschermd als broedvogel. Dat betekent dat je het nest, de eieren en de jongen niet mag verstoren of verwijderen. De nestkast ophangen en onderhouden buiten het broedseizoen is uiteraard toegestaan en juist aan te moedigen.
Verdrijft de boomklever andere vogels van de voederplaats?
Hij is assertief en verdedigt zijn voedselgebied energiek, maar hij is geen bully in de zin van de vlaamse gaai of de huismus in grote groepen. Hij jaagt mezen soms weg maar deelt de voederplaats over het algemeen redelijk. Hang meerdere voederpunten op verschillende hoogten aan de boom, dan is er voor iedereen plek.
Gerelateerde dieren
Groene specht
De groene specht is een van de meest opvallende vogels die je in je tuin kunt krijgen, maar dan moet je tuin wel kloppen. Hier lees je hoe je dat aanpakt.
Aantrekken
Groenling
De groenling is een fanatieke zadeneter die je tuin verandert in een hotspot voor vinken. Met de juiste planten en voeding trek je hem het hele jaar door aan.
Aantrekken
Kleine bonte specht
De kleine bonte specht is de kleinste specht van Nederland en een welkome gast in elke tuin met oud hout. Zo lok je hem naar jouw tuin.
Aantrekken