Groene specht
Picus viridis
De groene specht is een van de meest opvallende vogels die je in je tuin kunt krijgen, maar dan moet je tuin wel kloppen. Hier lees je hoe je dat aanpakt.
Factsheet
De groene specht: waarom je deze vogel in je tuin wilt
De groene specht is geen gewone tuinvogel. Hij komt niet af op pindakaas of vetbollen. Een standaard vogelhuisje interesseert hem zelfs niet. Wat hem trekt, is een levende bodem. Mierennesten, zachte plekken in gazon of grasland en oude bomen. Als een groene specht jouw tuin bezoekt, is dat een teken dat je iets goed doet.
In Nederland is de groene specht een inheemse standvogel, wat betekent dat hij het hele jaar aanwezig is. Hij is wettelijk beschermd onder de Wet Natuurbescherming. Zijn aanwezigheid vertelt je iets over de kwaliteit van je tuin: hij gedijt alleen waar de grond vol leven zit en waar bomen oud genoeg zijn om te nestelen.
De meeste tuiniers richten zich veel op vliegende insecten en vergeten de bodem. De groene specht herinnert je eraan dat biodiversiteit begint bij wat onder je voeten leeft. Wie zijn grasveld wat wilder laat en een mierenpopulatie duldt, trekt vanzelf meer soorten aan. Inclusief deze kleurrijke specht.
Herkenning van een groene specht
De groene specht is groot, zeker voor een tuinvogel. Met een lengte van 30 tot 36 centimeter is vergelijkbaar met een duif maar veel slanker. De bovenkant is mosgroen, de onderkant geelgroen. Kenmerkend is de felrode kruin die bij mannetjes ook een rode snorstreep heeft. Bij het vrouwtje is die snorstreep zwart.
Op de grond loopt hij huppelend, met een licht naar voren hellende houding. In vlucht zie je de golvende beweging die alle spechten eigen is. Zijn staart gebruikt hij als steunpunt tegen boomstammen, maar vaker dan je denkt zie je hem gewoon op het gras lopen, tikkend met zijn snavel in de grond.
Het geluid van de groene specht is onmiskenbaar. Zijn roep klinkt luid en schaterend, bijna als een lach. Vandaar zijn Engelse naam: yaffle. Hij trommelt nauwelijks op hout, anders dan de grote bonte specht. Als je een schaterend geluid hoort vanuit een boom of over je tuin, is de kans groot dat een groene specht in de buurt is.
Zo lok je de groene specht naar jouw tuin
Stap voor stap: jouw tuin geschikt maken voor de groene specht
Stop met het bestrijden van mieren
Mieren vormen het grootste deel van het dieet van de groene specht. Hij eet niet alleen de volwassen mieren, maar ook larven en poppen. Als je mierennesten vernietigt of bestrijdt, haal je letterlijk het voedsel weg. Laat mierennesten in gazon of borders gewoon ongemoeid.
Laat een hoek van je gazon verruigen
De groene specht foerageert het liefst op korte, iets ruigere grasvlaktes waar mieren gemakkelijk te bereiken zijn. Een strak bijgehouden gazon met weinig bodemleven is voor hem weinig interessant. Laat een strook of hoek van je gazon iets wilder worden en maai die plek minder vaak.
Zorg voor oude of afgestorven bomen
De groene specht hakt zijn nestholte zelf uit, bij voorkeur in een zachte, oude of deels verrotte boom. Een dode staande boom is goud waard. Heb je een oude fruitboom of wilg, laat die staan ook al ziet hij er niet meer fris uit. Verwijder hem niet meteen.
Leg een minder verharde tuin aan
Plant inheemse bomen en struiken
Inheemse soorten ondersteunen meer insectensoorten, waaronder de mieren en hun prooidieren. Kies voor eiken, linden of elzen als je ruimte hebt. Ook grote struiken zoals meidoorn en sleedoorn bieden schuilplaatsen en nestgelegenheid in de buurt.
Vermijd pesticiden volledig
Insecticiden, ook de zogenaamd milde middelen, raken de bodemfauna. Ze doden niet alleen de schadelijke insecten maar ook de larven en mieren waar de groene specht van leeft. Stop met chemische middelen en geef de bodem tijd om te herstellen.
Verbind je tuin met de omgeving
De beste planten voor de groene specht
De groene specht eet geen bessen of nectar. Wat hij nodig heeft, zijn planten die mieren aantrekken of die een omgeving scheppen waar mierennesten gedijen. Dat zijn bij voorkeur planten die de bodem loslaten, die organisch materiaal produceren en die ruimte bieden voor een actief bodemleven.
Eik is de absolute topper. Geen andere inheemse boom ondersteunt zo veel insectensoorten, waaronder talloze mierenkolonies. Een zomereik (Quercus robur) hoeft niet groot te zijn om al effect te hebben. Combineer hem met linde (Tilia cordata) en els (Alnus glutinosa), twee andere inheemse bomen die een rijk bodemleven stimuleren. Struiken als meidoorn (Crataegus monogyna) en sleedoorn (Prunus spinosa) vullen het plaatje aan.
Vergeet kruiden en grasachtigen niet. Grasmengsels met veldbloemen, klavertjes en lage kruidachtigen scheppen de open, korte vegetatie waar de groene specht op foerageert. Bloemrijk grasland trekt mieren aan, en mieren trekken spechten. Plant ook fluitenkruid (Anthriscus sylvestris) en grote brandnetel (Urtica dioica) in een rustige hoek. Ze zijn de motor achter een actief insectenleven in je tuin.
Wist je dat?
De tong van de groene specht is tot tien centimeter lang en heeft een kleverige punt met kleine haakjes. Hij kan daarmee diep in mierengangen reiken om larven en poppen op te vissen. Die tong is opgerold in de schedel en loopt zelfs om het oog heen. Er is geen enkel ander vogellichaamsdeel dat zo ver de kop in teruggaat.
Seizoenskalender: de groene specht door het jaar
Zomer (juni tot augustus) De jongen komen in mei of juni uit het ei en worden in de holte gevoerd met mieren en larven. Na vijf weken verlaten ze het nest. In de zomer zie je regelmatig de jonge vogels in tuinen, herkenbaar aan hun gevlekte borst en roze tint bij de snorstreep. Ze leren foerageren op de grond, vaak onhandig en dichtbij. Dit is de beste tijd om ze te observeren.
Herfst (september tot november) De groene specht blijft ook in de herfst actief in jouw tuin, al is hij stiller dan in het voorjaar. Hij foerageert intensief om vetreserves op te bouwen voor de winter. Mieren zijn in de herfst nog volop aanwezig tot de grond bevriest. Laat gevallen blad en organisch materiaal op de bodem liggen, want dat houdt mierennesten actief.
Winter (december tot februari) In strenge winters heeft de groene specht het zwaar. Hij kan niet graven als de grond bevriest en mierennesten onbereikbaar worden. Dan zoekt hij naar zachte plekken of foerageert hij op mierennesten in bomen. Een stapel hout of een oude boomstronk in de tuin kan dan uitkomst bieden. Anders dan veel andere vogels reageert hij nauwelijks op traditioneel vogelvoer. Een zacht en vochtiger stuk grond dat niet bevriest kan hem in leven houden.
Praktische tips voor een spechtvriendelijke tuin
- 1
Laat mierennesten in je gazon met rust. Dit is de belangrijkste stap en het kost je niets.
- 2
Houd een hoek van je tuin permanent onbetegeld en laat organisch materiaal op de grond liggen.
- 3
Een dode staande boom is waardevoller dan een vogelhuisje. Laat hem staan zolang hij veilig is.
- 4
Maai je gazon niet allemaal tegelijk: wissel zones af zodat er altijd een kort stuk is én een langer stuk.
- 5
Gebruik geen insecticiden, ook niet 'milieuvriendelijke' varianten. Ze raken altijd ook de bodemfauna.
- 6Plant een inheemse haag langs de erfgrens zodat de specht veilig van tuin naar tuin kan bewegen. Een haag met blote wortel aanplanten is goedkoop en effectief.
- 7
Leg een ruwe houtwal of takkenril aan in een rustige hoek. Dat trekt mieren aan en biedt de specht foerageerplek.
Veelgestelde vragen over de groene specht
Veelgestelde vragen
De groene specht foerageert in mijn gazon. Beschadigt hij de grasmat?
Hij maakt kleine gaatjes met zijn snavel, maar dat valt doorgaans mee. De gaatjes dichten vanzelf. Wat meer opvalt zijn soms grotere kuilen als hij een mierennest volgt. Die zien er rommelig uit, maar ze betekenen dat je tuin ecologisch gezond is. Laat ze met rust en de grasmat herstelt zichzelf.
Kan ik een nestholte voor de groene specht ophangen?
De groene specht hakt zijn nestholte zelf uit en accepteert zelden een kunstmatig nestkastje. Er bestaan speciale grote spechtenkastjes met een kern van geperst houtzaagsel die hij zelf kan uithakken, maar de kans op succes is klein. Veel effectiever is het om een zachte, oude boom in je tuin te laten staan.
Ik hoor een schaterend geluid maar zie de vogel niet. Hoe weet ik dat het een groene specht is?
De roep van de groene specht is onmiskenbaar: een luid, schaterend geluid van vijf tot zeven noten dat snel in toon daalt. Hij klinkt bijna spottend. Vergelijk het met een aantal zoekopdrachten op vogelgeluiden-apps zoals Xeno-canto. Je zult hem snel herkennen als je het eenmaal gehoord hebt.
Verdrijven groene spechten andere tuinvogels?
De groene specht is solitair en heeft weinig interactie met andere tuinvogels. Hij foerageert op de grond en in bomen, maar concurreert niet met zaadeters of kleine insecteneters. De boomklever bewoont een vergelijkbare niche maar ze bijten elkaar niet. Ze vermijden elkaar simpelweg.
Hoe kan ik zien of een groene specht in de buurt neselt?
Zoek naar verse houtspanen aan de voet van een oude boom. Als je een ronde holte ziet op twee tot vijf meter hoogte met verse, lichte houtsnippers eronder, is er waarschijnlijk een specht aan het werk. In april en mei hoor je ook de jongen in het nest roepen als een van de ouders terugkeert met voedsel.
Gerelateerde dieren
Boomklever
De boomklever loopt kopje-onder langs boomstammen en is de enige Europese vogel die dat kan. Wie hem in de tuin wil, heeft vooral oude bomen nodig.
Aantrekken
Merel
De merel is een van de meest waardevolle tuinvogels die je kunt hebben. Hij ruimt ongedierte op, verspreidt zaden en zingt je wakker. Zo lok je hem naar jouw tuin.
Aantrekken
Roodborstje
Het roodborstje is een van de nuttigste vogels die je in je tuin kunt hebben: het pikt bodeminsecten, slakken en wormen weg en is het hele jaar aanwezig. Zo lok je hem naar jouw tuin.
Aantrekken